Her gün ayrı bir ukalalık…

De Ayrı Yazılır Ama Bazen

D

İlkokul ve internet arasındaki en yakın ilişki olduğunu düşündüğüm “Türkçe’de “de” ayrı mı yazılır bitişik mi?” tartışmasına bir ilave de benim yapmam lazım diye hissediyorum. Zira Ekşi Sözlük’ün kendine has kararlarıyla ve yazım kurallarıyla da sonsuz karışan bu mevzuyu bir kez daha aydınlatmanın vakti geldi de geçiyor.

AYRI MI YAZILIR BİTİŞİK Mİ?

Bu sorunun cevabı tamamen hangi elimizdeki “de”nin hangi “de” olduğuna göre değişir.

Türkçemizde yeri geldiğinde kullandığımız iki farklı “de” eki vardır.

  1. Bulunma anlamına gelen, yer belirten, ismin -de halini oluştururken kullandığımız -de eki.
  2. Benzerlik veya aynı olma durumunu ifade eden “dahi” anlamında bağlaç olan -de eki.

Şimdi herkesin bütün dilbilgisi derslerini kaçırdığını var sayarak aşağıda gördüğümüz ve Yiğit Özgür’e maledilen karikatür vasıtası ile anlatmaya çalışayım.

ET TU BRUTE?

Bu karikatür aslında William Shakespeare’in “Julius Ceasar” isimli oyunundan bir replikle dalga geçmekte.

Tiyatro tarihinin en ünlü oyunlarından olan “Julius Ceasar”ın üçüncü perdesinden ikinci sahnede Sezar acımasızca bıçaklanarak öldürülür. Kendisini bıçaklayanlar arasında oğlu gibi sevdiği Marcus Junius Brutus de vardır. Bu ihanete karşı hayal kırıklığına uğrayan Sezar da inanamaz gözlerle Brutus’e bakarak

“Sen de mi Brütüs?”

…diye sorar.

Ve bunlar Sezar’ın son sözleri olur.

İtiraz edilmeden hemen parantez açalım. Hayır, Julius Ceasar’ın son sözlerinin gerçekten ne olduğunu bilmiyoruz ve evet, oyunda bunun devamı da var. Tam replik: ” Et tu Brute. Then fall Ceasar” olacak.

SEN DE Mİ BRÜTÜS?

Dahi anlamında -de kullanımına bir örnektir bu. Sezarı pek çok insan bıçaklamaktadır. Onlara ilaveten Brütüs’ün de kendisini bıçakladığına inanamaz ve “Sen dahi beni bıçaklıyorsun ha?” ya da “Hem onlar hem de sen?” anlamında bu soruyu sorar.

Bu anlamda kullanılan -de eki bağlaçtır. Ve ayrı yazılır…

SENDE Mİ BRÜTÜS?

Karikatürde Sezar, bıçağını kaybetmiş. Arıyor ama bulamıyor. Aynı repliği konuyla ilgili olarak değiştirip şöyle sunuyor:

“Bıçağımı kaybettim. Sende mi Brütüs?”

Burada kullanılan -de eki ismin -de hali fonksiyonunda kullanılmış. Bu -de eki “Nerede?” sorusuna cevap veren cümlelerde kullanılır. Yer, mekan belirtir. Sezar bıçağını bulmaya çalıştığı için bu soruyu soruyor. Brütüs ise belli ki -de ekinin nasıl kullanılacağını bilmiyor ve sinirlenip bıçaklıyor Sezar’ı.

KISACA

Bu iki -deyi ayırmak için basit yöntemler var. Kurduğunuz cümlede -de ayrı mı yazılacak bitişik mi yazılacak emin değilseniz şunu deneyin.

Cümleyi kafanızda kurduktan sonra kendinize “Nerede?” diye sorun. Bu sorunun cevabı olarak da -de ekinin önündeki kelimeyi söyleyin.

Cevap doğruysa o -de eki bitişik yazılmalıdır?

Ortada bir cevap yoksa veya saçmasapan bir “Ne Alaka” durumu oluştuysa o -de eki ayrı yazılmalıdır.

Misal:

-Bıçağım sende mi Brütüs?

-Nerede?

-Sende.

Öyleyse -de bitişik

 

-Sen de mi bıçakladın beni Brütüs?

-Nerede?

-Eeeeee?

Öyleyse -de ayrı.

Bir başka yöntem ise -de ekini cümleden komple çıkarmak ve cümleyi bir daha okumaktır. Cümle saçmasapan bir hal aldıysa ve anlamını yitirdiyse bilin ki bitişik yazılması gereken -de’yi çıkardınız. Cümle hala anlamlı oluyorsa (anlamı değişmiş olabilir) ayrı yazılan -de ile karşı karşıyasınız.

Yazar Hakkında

Yazan admin
Her gün ayrı bir ukalalık…

En Son Yazılar

En Son Yorumlar

Arşiv