Her gün ayrı bir ukalalık…

AMERİKA'DA HERKES SİLAH TAŞIYABİLİR Mİ?

A

ABD’de sürekli tartışılan ateşli silah probleminin kaynaklarından bir tanesi Amerikan anayasasına getirilen ünlü on tashihten biridir. Bu on madde senet haklar veya haklar senedi olarak bilinir ve Amerikan vatandaşlarının özlük haklarını düzenler. En temel haklardan birinin silah taşımak olmasını garip karşılayabilirsiniz ama bakalım asıl madde ne diyor.

1791 tarihli, iki numaralı tashih tam olarak şöyle der…

“A well regulated Militia, being necessary to the security of a free State, the right of the people to keep and bear Arms, shall not be infringed.”

Gugıl transleyt bunu şöyle çeviriyor:

“Özgür devletin güvenliği için gerekli olan iyi düzenlenmiş milis kuvvetlerin varlığı gerekli olduğundan, halkın silah bulundurma ve taşıma hakkı, ihlal edilemez.”

Fena değil.

Ancak bu maddenin ne anlama geldiği konusunda tartışmalar yüzyıllardır devam ediyor Amerika’da da…

Öncelikle Amerikan hukuk sistemi ile bizim hukuk sistemimiz arasındaki farkı bilmek gerekiyor bu tartışmaya dahil olmak için.

HUKUK

Amerika Birleşik Devletleri’nin hukuk sistemi Anglo-Amerikan Hukuku isimli ekolu takip eder. Bizim hukukumuz ize Kıta Avrupası Hukuku ekolündendir. Arada ciddi farklar vardır. Bu yüzden Amerikan filmlerinde jüriler, itiraz ediyorumlar ve heyecanlı mahkeme sahneleri varken bizim filmlerdeki mahkeme sahneleri genelde hakim rolündeki Hulusi Kentmen’in nasihatları şeklindedir.

İngiltere, Amerika gibi ülkelerde kullanılan Anglo-Amerikan hukukunun temel taşı somut olay ve buna bağlı davadır. Teamüller neredeyse kanun gücündedir. Dolayısı ile bir olayla ilgili daha önce verilmiş kararlar inanılmaz önem taşır. Bizde bir fiilin suç sayılabilmesi için kanunda açıkça tarif edilmesi ve suç ilan edilmesi gerekirken Anglo-Amerikan hukukunda, fiil sonucunda topluma zarar gelip gelmediğine bakılır. Toplum zarar görmüşse hakim o fiili suç ilan edip sanığı cezalandırabilir.

YORUM MESELESİ

İki numaralı tashih Amerikan vatandaşlarının silah taşıma hakkını garanti altına alırken bunun sebebini de belirtmeye çalışıyor. İşler de orada karışıyor. Temel soru ne amaçla silah taşınabileceği ve bu amaç dışına çıkıldığında silah taşıma hakkının sınırlanıp sınırlanamayacağı. Yüksek mahkeme kararlarına bakmak gerekiyor ama onlar da çok açık değil.

1875 tarihli bir davada mahkemenin yorumu çok enteresan. Yüksek mahkeme bu maddenin vatandaşlara silah taşıma hakkı vermediğini söylemiş. Madde, sadece hali hazırda var olan silah taşıma hakkının ihlal edilemeyeceği yönünde. Yüksek mahkeme anayasa tashihinin sadece federal düzeyde bağlayıcı olduğu hakkında bir yorum yapmış. Yerel, milli yönetimlerin silah taşıma hakkını istedikleri gibi kısıtlayabileceği yönünde karar verilmiş ama bu kongrenin işi değil denmiş.

MANTIK

Nereden bakılırsa bakılsın tuhaf bir karar bu. Kulağa mantıklı gelse de anayasa tekniğine aykırı gibi duruyor.

1939 tarihli bir yüksek mahkeme kararı ise ikinci tashihin vatandaşa sınırsız silah taşıma hakkı vermediği ile ilgili. Maddenin güvenlik ve milis kuvvetler ile ilgili kısımlarına atıf yapılarak sadece düzenli milis kuvvetler bağlamında silah taşınmasına izin verilebileceği belirtilmiş.

2008 tarihli bir karar ise bu karara tezat oluşturuyor. Tarihi bağlam içinde ikinci tashihin hali hazırda var olan silah taşıma hakkını koruduğu yorumu yapılmış. Ancak bu hakkın düzenli milis kuvvetlerle alakası olmadığı ifade edilmekte. Vatandaşın kısıtlı olarak, kanunlara uygun şekilde, kendini korumak için, evinde silah bulundurabileceği belirtilirken, amaçsız, kısıtsız bir şekilde her yerde silah taşınamayacağına karar verilmiş.

Son olarak 2010 tarihli bir yüksek mahkeme kararı 1875 tarihli kararı tashih ederek meselenin hem yerel, hem de federal otoriteleri aynı şekilde bağladığına karar vermiş.

Silah taşıma hakkı Amerika’da sağ partilerin ve sağ tabanın en önemli tartışma konularından. Yasaklananamasının sebebi de anayasada yer almasının yanında ne anlamda yer aldığı ile ilgil olan bu tartışmalar. Uzun süre de çözülebilecek gibi durmuyor bu işler.

Yazar Hakkında

Yazan admin
Her gün ayrı bir ukalalık…

En Son Yazılar

En Son Yorumlar

Arşiv